Uppgröftur hafinn í Njálsbúð
Syðsta búðin vestan megin á Öxarárbakka næst Valhöll hefur verið kölluð Njálsbúð síðan á 18. öld þegar menn fóru að velta fornri búðarskipan á Þingvöllum fyrir sér. Búðin er 25 metra löng og er ein stærsta búðin á öllu þingsvæðinu.
Nú í morgun hófst uppgröftur í búðinni og grafinn var skurður á suðurgafli búðartóftarinnar til að kanna ásigkomulag hennar. Í framhaldi af því verður athugað hvort veggirnir séu nógu heillegir til að vert sé að gera frekari rannsókn á henni og hvort að svæðið sé yfirleitt nógu þurrt til að hægt sé að rannsaka það.
Í morgun komust fornleifafræðingar niður á vegghleðslu sem er töluvert skemmd. Þess vegna segir Adolf Friðriksson stjórnandi uppgraftarins að erfitt sé að átta sig á gerð og lögun veggjarins. Búðin sé mjög ógreinileg og illa farin en það megi sjá móta fyrir vegghleðslum. Þá sé norðurgafl hennar sem snýr út að Öxará að mestu leyti horfinn þar sem áin hafi brotið sér leið inn eftir árbakkanum og tekið sinn skerf af búðinni á liðnum öldum. Þá sé landið að síga og því hafi vegghleðslur sokkið og gengið úr skorðum. Göngustígur sem liggur í gegnum norðurenda búðarinnar geri fornleifafræðingum heldur ekki auðveldar um vik.
Þótt búðin hafi verið kölluð Njálsbúð síðan á 18. öld segir Adolf ástæðu til að efast um að hér hafi búð Njáls á Bergþórshvoli verið. Það sé óvíst með öllu og raunar hafi fornleifafræðingar engar aðferðir til að skera úr um hverjum búðin hafi tilheyrt. Adolf vitnar í Halldór Laxness sem orðaði það á þessa leið: "Þessir menn skildu ekki nafnspjöldin sín eftir." Adolf segir að þar sem Njáll hafi ekki verið goðorðsmaður sé ólíklegt að hann hafi haft svo stóra búð fyrir sig og sína menn. Aftur á mót slær hann því fram að ef til vill hafi búðin tilheyrt goðorði Rangæinga og því hafi þessi búð verið tengd nafni Njáls á 18. öld þegar menn fóru að geta sér til um búðaskipan á goðorðatímanum. Nafnið Njálsbúð hafi síðan fests við búðina en Adolf telur það frekar í ætt við sögulega rómantík en vísindi. Svona skýringar á aldri og uppruna fornleifa séu hins vegar algengar um allt land og þá ekki síst á Þingvöllum þar sem löngun fólks til að vita hverjum búðarrústirnar tilheyrðu og hvernig skipan mála var á alþingi til forna hafi kallað á getgátur og skýringar sem byggi á veikum grunni.
