Fyrri rannsóknir

Fornleifarannsóknir á Þingvöllum hafa alla tíð verið fjarskalega stopular þótt öll gömul mannvirki og eyðibýli í landi Þingvalla hafi verið friðuð árið 1927 og þjóðgarður stofnaður ári síðar. Þrátt fyrir allt sem skrifað hefur verið og skrafað um Þingvelli þá eru hvorki til traustrar né ýtarlegar fornleifafræðilegar heimildir um hinn forna þingstað Íslendinga og þær rannsóknir sem gerðar hafa verið hafa bætt litlu við þekkingu á staðnum. Mestu fræðilegu púðri hefur verið eytt í að bera saman 13. aldar frásagnir um atburði á söguöld við sýnilegar minjar á staðnum sem líklega er flestar frá 18.öld. Einnig hefur lengi verið deilt um hvar Lögberg hafi verið en lítið er til dæmis vitað um aldur eða gerð mannvirkja. Því telja vísindamenn að það sé langt frá því fullreynt að nota fornleifafræðilegar vísbendingar til að fylla þá mynd sem eldri rannsóknir hafa dregið upp af staðnum.

Rannsóknir á fornum mannvistarleifum á Þingvöllum hófust á 18. öld og síðan hafa verið gerðar margvíslegar athuganir. Elsta lýsing af þingstaðnum er frá 1700. Þar er sagt frá Lögréttu, Lögberg og 18 búðum. Í þessari lýsingu er sagt að hið gamla Lögberg sé á Spönginni í Flosagjá. Hafa fræðimenn síðan deilt hart um hvort Lögberg hafi verið þar eða á Hallinum vestan Öxarár en víst er að þingið stóð þar á seinni öldum. Á 18. öldinni voru gerðar fleiri lýsingar á þingstaðnum, búðum og öðrum mannvirkjum sem þar stóðu. Merkustu lýsingar frá þeim tíma eru úr ferðabókum Eggerts Ólafssonar og Bjarna Pálssonar.  Á 19. öld fór áhugi á fornleifum og sögustöðum vaxandi. Þá fengu gömul mannvirki á Þingvöllum táknrænt gildi í sjálfstæðisbaráttu Íslendinga þar sem pólitískri sögu og sögu fræða og þjóðlegra rannsókna var slegið saman. Sigurður Guðmundsson málari og stofnandi Forngripasafns Íslands gerði rannsókn á Þingvöllum 1861 og Bókmenntafélagið gaf skýrslu hans út árið 1878. Þetta var fyrsta sjálfstæða verkið um fornleifar á Þingvöllum.  Á þriðja áratug síðustu aldar gerði Matthías Þórðarson þjóðminjavörður ýmsar athuganir á þingstaðnum,  meðal annars gerði hann nýjan uppdrátt af þingstaðnum og stíflaði vestasta farveg Öxarár því hann óttaðist að Öxará eyddi fornleifum á svæðinu.
 
Merkasti fornleifafundurinn á Þingvöllum er tá-bagall sem fannst óvænt í Þingvallatúni árið 1957 þegar verið var að grafa fyrir jarðstreng.  Tá-bagall er tignarmerki biskupa og ábóta. Tá-bagallinn er skreyttur í víkingaaldarstíl og taldi Kristján Eldjárn hann vera frá ofanverðri 11.öld. Þetta er eini tá-bagallinn sem fundist hefur á Norðurlöndum.

Í síðustu rannsókn sem gerð var á árunum 1986-1988 undir stjórn Guðmundar Ólafssonar deildarstjóra á Þjóðminjasafni voru skráðar 50 búðartóftir og tóftarbrot. 

Í ljósi þessa búast vísindamenn á Fornleifastofnun Íslands við að með nútíma fornleifarannsóknum megi finna nýjar upplýsingar um skipulag þingstaðarins, þróun hans og gerð og lögun þingbúða.