Umsóknarferli að heimslista UNESCO hafið.
Árið 1995 gerðust Íslendingar aðilar að samningi Menningarmálastofnunar Sameinuðu þjóðanna (UNESCO) frá 1972 um verndun menningar- og náttúruarfleifðar heimsins. Þann 10. júlí árið 2000 skipaði menntamálaráðherra samstarfshóp til að gera tillögur um þá staði á Íslandi sem tilnefna mætti á heimslista Sameinuðu Þjóðanna. Samráðshópurinn lagði nýverið fyrir menntamálaráðuneytið og umhverfisráðuneytið tillögur um staði á yfirlitsdrögum og um þá staði sem óskað væri eftir að teknir verði á heimsminjaskrá UNESCO að þessu sinni. Í byrjun desember samþykkti Ríkisstjórn Íslands yfirlitsdrögin á ríksstjórnarfundi og samþykkti að hefja skyldi vinnu við umsókn um skráningu Þingvalla og Skaftafells á heimsminjaskrá UNESCO hjá Nefnd um arfleifð þjóðanna (World Heritage Committee).
Staðir á heimsminjaskránni eru alþjóðlega viðurkennd verndarsvæði. Afmörkun slíkra staða verður að vera skýr og full sátt þarf að ríkja um verndun þeirra, umsjón og rekstrarfyrirkomulag. Staðir sem settir eru á heimsminjaskrána draga gjarnan að ferðamenn þannig að mikilvægi þeirra eykst í þjóðhagslegu tilliti.
Umsóknarferillinn er tvískiptur. Samkvæmt 11. gr. samningsins þarf fyrst að leggja fram yfirlitsdrög (tentative list) yfir þá staði sem aðildarríki samningsins telja til mikilvægra menningar- og náttúruarfleifða. Yfirlitsdrögin þurfa ekki að vera tæmandi en þar ber að nefna dæmi um þá staði sem til greina kemur af hálfu aðildarríkis að tilnefna á heimsminjaskrá UNESCO á næstu fimm til tíu árum.Þeir staðir sem nefndir voru á yfirlitsdrögunum eru:
Sem náttúru- og menningarminjar:
Þingvellir, Skaftafell, Breiðafjörður og Núpsstaður.
Sem menningarminjar:
Keldur, Gásir, Reykholt og Víðimýri í Skagafirði.
Sem náttúruminjar:
Surtsey, Mývatn, Herðubreiðarlindir og Askja.
Drögin eru á engan hátt bindandi, heldur stefnumótandi innanlands með tilliti til verndunar, kynningarstarfs og ferðaþjónustu á viðkomandi stöðum. Tilgangurinn er að gera Nefndinni um arfleifð þjóðanna kleift að meta á breiðum grunni alþjóðlegt gildi eða mikilvægi þeirra staða sem tilnefndir eru á heimsminjaskrána. Yfirlitsdrögin þurfa að hljóta samþykki ríkisstjórnar til að verða tekin gild. Gera þarf formlega umsókn til Nefndarinnar um arfleifð þjóðanna (World Heritage Committe) um þá staði sem óskað er eftir að verði teknir á heimsminjaskrá. Umsóknin er mjög ítarleg og þurfa að fylgja henni nákvæmar náttúrulýsingar, rökstuðningur fyrir vægi staðanna í menningarlegum eða náttúrufarslegum skilningi, greinargerð um réttarstöðu, ný landabréf, ljósmyndir og margt fleira. Umsóknum þarf að skila fyrir 1. febrúar ár hvert og niðurstaða er væntanleg einu og hálfu ári síðar.
