Þuríðarvarða

Þuríðarvarða er nafn á vörðu í nágrenni við eyðibýlið Vatnskot. Skammt fyrir neðan hana er Vörðuvík, og er talið að hún dragi nafn sitt af vörðunni. Varðan sjálf gæti hafa verið nefnd eftir konu sem varð úti á þessum slóðum. Ekki fylgir sögunni hvort varðan hafi verið reist til minningar um konuna, en varðan er talin hafa verið notuð fyrir mið af þeim sem reru í Þingvallavatni.

Nákvæm staðsetning Þuríðarvörðu liggur ekki fyrir, og ekki er ljóst hvort hún standi enn. Varðan er sögð hafa verið reist á hól fyrir ofan Vallaveg, austur af Hryggjum og norðan Fuglastapaþúfu. Þuríðarvarða hefur þó einnig verið sögð standa á smáhól sunnan og vestan Fuglastapaþúfu, sem kemur heim við hól nokkurn hjá bílastæðinu við Vörðuvík.

Ásgeir Jónasson frá Hrauntúni segir svo í grein sinni Örnefni í Þingvallahrauni í Árbók Hins íslenzka fornleifafélags 1937–1939:

„Stutt fyrir ofan Vatnskot heita Hryggir (110); er það hólaröð, sem snýr austur og vestur. Austan-við þá er Þuríðarvarða (111); stendur hún á smá-hól upp af Vörðuvík. Skammt austar og norðar er Fuglstapaþúfa (111a).“

Kristján Jóhannsson frá Skógarkoti, síðar bóndi á Gjábakka og Mjóanesi, svarar spurningalista (í kringum 1980–1984) sem starfsfólk Örnefnastofnunar samdi upp úr örnefnalýsingu Ásgeirs Jónassonar:

„45. Þuríðarvarða (er vitað um tilgang hennar? Sést fyrir henni enn?) Já“

„47. Var varða við Vörðuvík? Er vitað um tilgang hennar? Austan við víkina er Þuríðarvarða.“

Helga S. Melsteð, sem ólst upp í Vatnskoti, segir svo í örnefnaskrá Vatnskots frá 1982:

„Norðaustur af Hryggjum, u.þ.b. 100 m, er Þuríðarvarða (50), hóll með sprungu, sem liggur frá suðvestri til norðausturs. Einnig er þarna varða, efst uppi á hólnum. Skemmtilegur gróður er í kring og í sprungunni; hægt var að fara ofan í hana. Faðir Helgu sagði, að kona hefði orðið úti þarna. Sunnan við (neðan við) veginn rétt ofan við vatnið (Vörðuvík) stendur Fuglastapaþúfa (51), en Þuríðarvarða er ofan við veginn þar fyrir ofan.

Staðsetning Þuríðarvörðu og Fuglastapaþúfu er röng í grein Ásgeirs. Fuglastapaþúfa er hóll með þúfu; gróður er utan í honum. Fuglar sitja oft á þessum hól og þúfunni. Meiri gróður er við Þuríðarvörðu.“

Björn Th. Björnsson listfræðingur segir svo í bók sinni Þingvellir – staðir og leiðir (4. útg., 1994), bls. 133:

„Fyrir austan [Veiðitanga] er breið vík með mörgum smátöngum fram í vatnið og heitir Vörðuvík. Dregur hún óefað nafn af Þuríðarvörðu, sem stóð á hól skammt ofar og var notuð fyrir mið utan af vatninu. Fyrir ofan Vörðuvík er allstórt bílastæði, og er afleggjarinn af þjóðveginum merktur víkinni.“

Pétur J. Jóhannsson frá Skógarkoti, síðar bóndi á Gjábakka og Mjóanesi, merkti Þuríðarvörðu inn á útprentaða loftmynd á 9. áratug síðustu aldar við núverandi staðsetningu.

Ásgeir Jónasson. (1939). Örnefni í Þingvallahrauni. Árbók Hins íslenzka fornleifafélags 1937-1939, 147–161.

Björn Th. Björnsson. (1994). Þingvellir – staðir og leiðir (4. útg.). Bókaútgáfa Menningarsjóðs.

Helga S. Melsteð. (1982). Vatnskot [Guðrún Þóra Guðmannsdóttir skráði]. Örnefnastofnun Íslands.

Kristján Jóhannsson. (e.d.). Örnefni í Þingvallahrauni. Svör við spurningum [Óbirt efni]. Örnefnastofnun Íslands/Þjóðgarðurinn á Þingvöllum.

Pétur J. Jóhannsson. (e.d.). Þingvallaþankar og lýsing eyðibýla. Örnefnastofnun Íslands.