Týndu eyðibýlin í Árbók hins íslenzka fornleifafélags
08.04.2026
Hin týndu hraunbýli
Byggðaleifar í Þingvallasveit í og við þjóðgarðinn á Þingvöllum, ásamt stöðunum sem fjallað er um í greininni.
Þingvellir
Þingvellir voru ekki aðeins alþingisstaður Íslendinga, heldur miðstöð fornrar mannabyggðar sem náði frá bökkum Þingvallavatns inn að jöðrum hálendisins. Víða má finna aldagamlar rústir í þjóðgarðinum, þar sem fólk átti sér samastað í hrjóstugu, vatnslausu hrauni, innan um kjarrskóga og hyldjúpar gjár.
Gunnar Grímsson, starfsmaður þjóðgarðsins á Þingvöllum, hefur undanfarinn áratug unnið að markvissri kortlagningu allra minjastaða innan hins friðhelga lands. Fyrir tveimur árum birtist grein eftir Gunnar í Árbók Hins íslenzka fornleifafélags, þar sem fjallað er um leit að fjórum meintum eyðibýlum með flygildum. Greinin ber titilinn Týndu eyðibýlin í Þingvallahrauni og er nú aðgengileg á tímarit.is.
Grímsstaðir
Grímastaðir (samanburður): Grímsstaðir. Nærmyndir af bæjarrúst (A) og ferhyrndri tóft (B). Efst er samsett loftmynd (1), þá litað hæðarlíkan (2), uppdráttur Brynjúlfs Jónssonar fornfræðings frá 1904 (3) og myndgreining höfundar (4).
Þingvellir
Eyðibýlin höfðu að mestu gleymst í tímans rás og voru jafnvel álitin týnd. Þau kallast Grímsstaðir (eða Grímastaðir): æskuheimili Harðar og Geirs í Harðar sögu og Hólmverja; Litla-Hrauntún í afskekktum útjaðri Bláskóga; Hrafnabjörg við forna leið undir samnefndu fjalli og hinir þjóðsagnakenndu Rótólfsstaðir í örfoka landi norðan Miðfells.
Ljóst er að rústirnar hafa feiknamikið rannsóknargildi og geta eflaust varpað nýju ljósi á daglegt líf á Þingvöllum langt aftur í aldir. Staðirnir geyma þá ekki aðeins sögu þeirra sem þar dvöldu, heldur einnig sögu sjálfrar náttúrunnar og flókins samspils fólks við hana.
Litla - Hrauntún
Litla-Hrauntún (samanburður): Litla-Hrauntún. Nærmyndir af vestari (A), eystri (B) og nyrðri (C) minjastöðum. Efst er samsett loftmynd (1), þá litað hæðarlíkan (2) og svo myndgreining (3).
Þingvellir
Hrafnabjörg (samanburður)
Nærmyndir af bæjarrústinni (A) og tvískiptri tóft (B). Efst er samsett loftmynd (1), þá litað hæðarlíkan (2), uppdráttur Brynjúlfs Jónssonar fornfræðings frá 1904 (3) og myndgreining höfundar (4).
Þingvellir
Ródólfsstaðir
Nærmynd af garðlagi og mannvirkjaleifum. Efri myndin sýnir litað hæðarlíkan og sú neðri sýnir niðurstöður myndgreiningar.
Þingvellir