Hellishæð
Hellishæð er hæð í hrauninu vestur af Syðri-Svínhól og norðvestan Sigurðarsels. Ofan á hæðinni má finna vörðubrot og lítinn skúta sem var notaður til fjárgeymslu af Skógarkoti og fleiri bæjum. Vestan hæðarinnar er Litla-Hellishæð og milli hennar og Ketilhöfða liggur Hellisgata vestur að Skógarkoti.
Hellishæð í frumheimildum
Böðvar Magnússon frá Laugarvatni getur hellisins á hæðinni í Dýraverndaranum, 6.–7. tbl. 1930, bls. 46–47:
„Eins og áður er vikið að í endurminningum þessum, lét eg í ársbyrjun 1914 reka flesta sauðina út í Þingvallasveit, til þess að létta af heyjum, og fylgdi maður sauðunum, sem átti að gæta þeirra. Vóru þeir hýstir í helli, sem liggur í hraunbrúninni upp frá Skógarkoti, en annars haldið til beitar þar í kring, og meðfram Hrafnagjá.“
Ásgeir Jónasson frá Hrauntúni segir svo í grein sinni Örnefni í Þingvallahrauni í Árbók Hins íslenzka fornleifafélags 1937–1939:
„Við norðvestur-horn Sigurðarsels er Hellishæð (49). Það er há hæð, sem snýr h.u.b. í austur og vestur, með skógi vaxna grasbrekku að sunnanverðu. Uppi á henni er hellir, ei all-lítill, sem notaður var frá Skógarkoti til fjárgeymslu. Hann var mörgum hellum betri að því leyti, að hann var talsvert hár, en blautur var hann þar, sem gólfið var lægst. Lægð lítil er við vesturenda Hellishæðar; fyrir vestan hana er Litla-Hellishæð (50), dálítill hóll með vörðubroti [...]“
Kristján Jóhannsson frá Skógarkoti, síðar bóndi á Gjábakka og Mjóanesi, svarar spurningalista (í kringum 1980–1984) sem starfsfólk Örnefnastofnunar samdi upp úr örnefnalýsingu Ásgeirs Jónassonar:
„Hellishæð? Hellishæð sem er norðan við Sigurðarselsskóg. Þar er allstór fjárhellir, sem var síðast notaður veturinn 1920-21 fyrir sauði frá Skógarkoti, Laugarvatni og Efra-Apavatni, þann snjóþunga vetur.“
Pétur J. Jóhannsson frá Skógarkoti, síðar bóndi á Gjábakka og Mjóanesi, segir svo í Þingvallaþönkum sem hann ritaði í kringum 1984–1985, bls. 9:
„[Klukkustígs-leiðin lá] austur á milli Klukkuhóla, yfir Hábrún á Klukkustíg. Þaðan sunnan við Hellishæðina (norðvestan í henni eru sauðahellar sem Gjábakkabændur notuðu allt þar til þjóðgarðsgirðingin var færð út fyrir þá) og yfir Bæjargjá sunnan við Þúfhól.“
Pétur merkti Hellishæð, ásamt fjárhellinum, inn á útprentaða loftmynd á 9. áratug síðustu aldar við núverandi staðsetningu.
Heimildir
Björn Th. Björnsson. (1987). Þingvellir – staðir og leiðir (2. útg.). Bókaútgáfa Menningarsjóðs.
Pétur J. Jóhannsson. (e.d.). Þingvallaþankar og lýsing eyðibýla. Örnefnastofnun Íslands.