Meyjarsæti
Meyjarsæti (oft ritað Meyjasæti) er lítið fell í kverkinni milli Ármannsfells og Lágafells. Það stendur við norðurenda Hofmannaflatar, rís rúmlega 90 metra yfir hana og teygir sig í u.þ.b. 317 metra hæð yfir sjávarmáli. Tvær gilskorur, er nefnast Sandkluftir, aðskilja Meyjarsæti frá nágrannafellum sínum og norðan þess gengur svokallaður Smjörbrekkuháls út úr Ármannsfelli.
Engar áreiðanlegar sögur hafa varðveist af konum þeim (eða konu) er gætu hafa tyllt sér á Meyjarsæti og ljáð því þetta nafn. Gjarnan er gefið til kynna að þar hafi kvenfólk setið á fyrri öldum og dæmt kappleiki niðri á Hofmannaflöt, þar sem mannfundir voru tíðir, enda á gatnamótum mikilvægra þjóðleiða ofan af hálendinu. Oft er nafngjöfin sett í samhengi við kappleika Ármanns í Ármannsfelli, Bárðar Snæfellsáss og fleiri dáðamanna í skáldverkinu Ármanns sögu og Dalmanns eftir Halldór Jakobsson, sem kom fyrst út á prenti 1782 og var skrifuð í stíl Íslendingasagna. Hvorki er þó getið um Meyjarsæti né aðrar áhorfendastúkur í sögunni.
Meyjarsæti í helstu heimildum
Kristian Kålund textafræðingur getur Meyjarsætis í Íslenskum sögustöðum, er kom fyrst út á dönsku árin 1877–1882. Svo segir í þýðingu Haraldar Matthíassonar frá 1984, 1.b., bls. 107:
„Eftir kjarri vöxnum hraungötum liggur leiðin norður með Ármannsfelli, fram hjá litlum ás, sem teygir sig suður frá fjallinu. Þaðan liggur leiðin inn á litla sléttu. Þar kemur á óvart að sjá ljómandi fallegan grænan grasblett, sem er á þrjár hliðar girtur bröttum hæðum. Þetta er Hofmannaflöt. Til vinstri (að norðvestan við flötina) rís stök keilumynduð hæð. Efst er toppmyndaður klettur, að lögun eins og skásneidd súla eða trjábolur, með greinilegri lægð, sem virðist eins og sæti, einkum ef horft er úr ákveðinni átt. Af þessu er nafnið dregið, Meyjasæti. Sennilega hafa menn gert sér í hugarlund að kletturinn væri dómarasæti kvenna og væri þaðan horft á viðureign riddara á flötinni. Nöfnin eru sennilega ekki allgömul. Er flötin nefnd í Ármanns sögu, sem er skáldsaga, og eru þar háðar glímur bergbúa.“
Matthías Þórðarson þjóðminjavörður segir svo í riti sínu Þingvöllur – alþingisstaðurinn forni, 1945, bls. 71:
„Austan-við Ármannsfell er Lágafell, en í milli er mjór hryggur. Upp í hann að sunnanverðu eru skorur tvær eða skörð og lítið fell í milli sem kallast Meyjarsæti, en skorurnar heita Sandklyftir; oft nefndar að eins Klyftir. Fyrir norðan hrygginn er allvítt svæði, þakið sandi, og er þar dálítið stöðuvatn, sem heitir Sandvatn, en á síðari tímum hefur það stundum verið kallað Sandklettavatn. Fyrir sunnan hrygginn er víður völlur, sem heitir Hofmannaflöt. Er þar dágott engi, en þess njóta fleiri, hve hér er vistlegt og fagurt, og friðsæll áfangastaður ferðamönnum, því að þjóðvegur liggur um Sandklyftir. Var áður farið vestan Meyjarsætis, og eru þar ristur ýmsar á steinum eftir vegfarendur. Síðustu áratugi 19. aldar og hina fyrstu þessarar var jafnan farin eystri klyftin, en er farið var að aka í bifreiðum um Klyftir, hefur jafnan verið ekið um vestari klyftina.“
Kristján Jóhannsson frá Skógarkoti, síðar bóndi á Gjábakka og Mjóanesi, segir svo í örnefnaskrá sinni um Hrauntúnsland og afrétti Þingvallahrauns sem rituð var í kringum 1980–1984:
„Kluftir (27) eru 2 leiðir sitthvoru megin við Sandkluftavatn. Leiðin um Kaldadal og Uxahryggi lá um Ormavelli (28), fyrir Borgfirðinga og Norðanmenn og fór eftir vatnshæð hvoru megin farið var. Ef farið var með Ármannsfelli lá leiðin um Smjörbrekkuháls (29), sem er hálsinn sunnan við vatnið niður með Meyjarsæti (30) að vestan, erum við nú komin hringinn um Ármanssfell.“
Guðmann Ólafsson, bóndi á Skálabrekku, segir svo í athugasemdum sínum við skrá um örnefni í afrétti Þingvallasveitar árið 1982:
„Sandkluftir eru móbergsklettar, hálsar (og eiginlega fjöll) með skriðum og sandi, beggja megin við Meyjarsæti (55) og austan og suðaustan við vatnið.
Á Hofmannaflöt (23) á að hafa verið leikvangur til forna. Meyjarsæti rís rétt fyrir ofan (norðvestan við) Hofmannaflöt, uppi í Kluftunum (56). Það (Meyjarsætið) er hár bergstandur eða stallur, sléttur að ofan, með skriðum neðar. Konur áttu að hafa setið þar og horft á leikana á Hofmannaflöt.“
Ónefndur heimildarmaður segir svo í ódagsettri örnefnaskrá Svartagils:
„Norður af Meyjarsæti (35) er Smjörbrekkuháls (36), og Smjörbrekka (37) þar sem ekið er niður á sandana.“
Pétur J. Jóhannsson frá Skógarkoti, síðar bóndi í Mjóanesi, merkti Meyjarsæti inn á útprentaða loftmynd á 9. áratug síðustu aldar við núverandi staðsetningu.
Heimildir
Matthías Þórðarson. (1945). Þingvöllur – Alþingisstaðurinn forni. Alþingissögunefnd.
Pétur J. Jóhannsson. (e.d.). Þingvallaþankar og lýsing eyðibýla. Örnefnastofnun Íslands.
Svartagil. (e.d.). [Heimildamaður ókunnur, Guðjón Friðriksson skráði]. Örnefnastofnun Íslands.