Nýi-Þingvallahellir
Nýi-Þingvallahellir er skúti á Hábrún sem var nýttur sem fjárskjól bænda á Þingvöllum og Arnarfelli í stuttan tíma á 20. öld. Hann leysti Þingvallahelli af hólmi, sem er annar skúti nokkuð suðvestar.
Nýi-Þingvallahellir í frumheimildum
Ásgeir Jónasson frá Hrauntúni segir svo í grein sinni Örnefni í Þingvallahrauni í Árbók Hins íslenzka fornleifafélags 1937–1939:
„Austur-af [Ámundahólum] er Nýi-stekkur (35); hvaðan hann hefir verið notaður, er mjer ókunnugt um, en líklega hefir það verið frá Skógarkoti. Þar norðaustur-af er Nýi-Þingvallahellir (36); fann Pjetur Jónsson, smali á Þingvöllum, hann skömmu fyrir aldamót 1900; var hlaðinn fram-af honum forskáli, eins og venja var til, og hann var tekinn í notkun í stað hins gamla, sem áður var getið, en hann var síðan lítið eitt notaður frá Arnarfelli. Suður frá honum er brekka með vörðubroti; heitir Skúti (37).“
Kristján Jóhannsson frá Skógarkoti, síðar bóndi á Gjábakka og Mjóanesi, svarar spurningalista (í kringum 1980–1984) sem starfsfólk Örnefnastofnunar samdi upp úr örnefnalýsingu Ásgeirs Jónassonar:
„17. Hvernig er Nýi-Þingvallahellir? Lágt undir loft og blautur.“
Björn Th. Björnsson listfræðingur segir svo í bók sinni Þingvellir – staðir og leiðir (2. útg., 1987), bls. 166:
„Framan við munna hellisins hefur verið hlaðið forskála, sem nú er að mestu hruninn, en samt er þar auðvelt inngöngu. Kemur þá í ljós, að hellirinn liggur þvert á munnann, um 15 m. langur, með þurru og sléttu gólfi, og mun hafa getað hýst um 80 fjár. Var hann eins og sá gamli (sem síðar verður á minnzt), notaður frá Þingvöllum, og síðast sem sauðahellir um 1920.“
Pétur J. Jóhannsson frá Skógarkoti, síðar bóndi í Mjóanesi, merkti Nýja-Þingvalahelli inn á útprentaða loftmynd á 9. áratug síðustu aldar við núverandi staðsetningu.
Heimildir
Björn Th. Björnsson. (1987). Þingvellir – staðir og leiðir (2. útg.). Bókaútgáfa Menningarsjóðs.
Pétur J. Jóhannsson. (e.d.). Þingvallaþankar og lýsing eyðibýla. Örnefnastofnun Íslands.