Draugaháls
Draugaháls er örnefni á Lágafelli. Hann er iðulega merktur í sunnanverðum hlíðum fellsins fyrir ofan Biskupsflöt.
Jón Ólafsson frá Grunnavík minnist á Draugaháls í tveimur frásögnum sínum, er varða draugavíg á Hofmannaflöt annars vegar og vatnaskrímsli í Sandkluftavatni hins vegar. Hálsinn er þar hafður sem almennt landslagsörnefni og virðist eiga við um hluta Lágafells eða fellið í heild sinni. Engin skýring fylgir nafninu.
Draugaháls kemur ekki fram í öðrum þekktum örnefnaskrám úr Þingvallasveit. Hann er fyrst merktur á kort danska herforingjaráðsins frá 1933, svo vitað sé.
Annað sambærilegt örnefni, Draugabrekka, er allnokkurn spöl innar í landinu við austanverðar rætur Kvígindisfells.
Draugaháls í frumheimildum
Jón Ólafsson frá Grunnavík (1705–1779) segir svo um viðureign Jóns Arasonar Hólabiskups við draug á Hofmannaflöt. Frásögnin er í Biskupa sögum (2. bindi) frá 1878, bls. 451:
„13. Um vígið á Meyjasæti (?) við Hofmannaflöt. Mælt er, að Jón biskup Arason á Hólum hafi hælt vígi á stöplinum fyrir ofan Hofmannaflöt, á móts við Draugaháls, Goðaskarð og Þríhamra, næst Ármannsfelli fyrir ofan alþíng. Þar er nóg hnefagrjót uppi, en ei vatn, nema í leirflagi.“ [Neðanmálsgrein: „Grein þessi er eptir Jón Ólafsson frá Grunnavík, í Addit. Bibl. Un. Hafn. Nr. 44, bls. 83.“]
Jón Grunnvíkingur segir þá um vatnaskrímsli í Icthyographia Islandica (útg. 2007, bls. 71):
„4. Í Sandklettavatni, þar sem hylurinn er undir Draugahálsi, kvaðst lögréttumaður einn, Björn að nafni, úr Víðidal, hafa séð kind nokkra móka uppi í glöðu sólskini, mislita, er glitti á, gráflekkótta tilsýndar, líka hákarli heldur en skötu, eftir sem Páll lögmaður Vídalín hafði eftir honum.“
Heimildir
Uppdráttur Íslands. Blað 36: Botnsheiði. (1910) Generalstabens Topografiske Kort/Náttúrufræðistofnun Íslands.
Uppdráttur Íslands. Blað 36: Botnsheiði. (1933) Geodætisk Institut/Náttúrufræðistofnun Íslands.