Tjarnir
Tjarnir eru örnefni í hrauninu fyrir ofan Vatnsvik í Þingvallavatni og vestan Klifhóla. Strangt til tekið eru Tjarnir ein samfelld tjörn, en á henni norðanverðri er lítið nes sem skiptir henni gróflega í þrjú svæði. Fram undan nesinu er tiltölulega stór hólmi.
Ábúendur Skógarkots sóttu vatn í Tjarnir þegar brunnarnir á bænum og Þórhallastöðum þrutu í miklum þurrkatíðum. Hafa þeir líklegast farið um svokallaðan Gjábakkaveg, sem liggur frá bænum að austanverðum Tjörnum. Þar er á einum stað steinsteyptur húsgrunnur frá 1934, þar sem bóndinn í Skógarkoti hugðist reisa sér nýbýli eftir að þjóðgarður var stofnaður á Þingvöllum og sauðfjárhaldi hætt í hrauninu. Byggingarleyfið var afturkallað skömmu eftir að framkvæmdir hófust og aldrei varð úr neinni búsetu þar. Norðan húsgrunnsins liggur umfangsmikill (en óstikaður) götuslóði frá Klifhólum og inn eftir Hábrún.
Tjarnir í frumheimildum
Ásgeir Jónasson frá Hrauntúni segir svo í grein sinni Örnefni í Þingvallahrauni í Árbók Hins íslenzka fornleifafélags 1937–1939:
„Skammt fyrir vestan Vellankötlu, vestan-við gamla veginn, en norðan-við hinn nýja, eru Tjarnir (33). Norðaustan-við þær eru Ámundahólar (34), að mestu grasi og skógi vaxnir.“
„Upp-af Grunnhólum, vestan-við Tjarnir, eru stórir hólar með djúpum lautum á milli, sem heita Klifhólar (115). Skammt norður frá Tjörnum liggur vegurinn yfir bratta klapparhæð; heitir hún Melur (116).“
„Austast í túninu [á Þórhallastöðum] var brunnhola, sem fljótt þraut vatn í; var þá eins og í gamla daga leitað til gamla Ölkofra með drykk, og ef hann þraut, sem sjaldan var, meðan brunnurinn var hirtur og haldið við, varð að sækja vatn á hestum niður í Tjarnir, h.u.b. hálfrar stundar ferð.“
Kristján Jóhannsson frá Skógarkoti, síðar bóndi á Gjábakka og Mjóanesi, svarar spurningalista (í kringum 1980–1984) sem starfsfólk Örnefnastofnunar samdi upp úr örnefnalýsingu Ásgeirs Jónassonar:
„7. Tjarnir? Tjarnir liggja norðan við Vatnsvik, austan við þær liggur gamli Sogsvegurinn á leið til Þingvalla.“
Búið er að handskrifa viðbót við svarið aftan á blaðsíðunni:
„Til Örligs. Farið var yfir Sogið sem rann í gegnum Álftavatn á móts við Torfastaði í Grafningi og þaðan upp með Sogi að austan. Svo um Miðfellshraun í ferðamannahorn austarlega í Miðfellsfjalli, þaðan í Lögmannsbrekku rétt austan í Arnarfelli, þaðan á Hallstíg. Þetta var gamli Sogsvegur.“
Björn Th. Björnsson listfræðingur segir svo í bók sinni Þingvellir – staðir og leiðir (2. útg., 1987), bls. 145:
„Síðasti ábúandinn í Skógarkoti var Jóhann Kristjánsson, en með lögunum um friðun Þingvalla var honum bannað fjárhald á jörðinni og þarmeð frekari ábúð. Fékk hann þá leyfi til þess að reisa sér lítið steinsteypt hús með torfþaki niðurundir Vellankötlu, rétt austan við Tjarnir, og hugðist hafa ofan af fyrir sér með veiði í vatninu. En er hann hafði nýhafið byggingu þess – þar sem enn má sjá húsgrunninn –, var leyfið afturkallað, og í nóvember 1935 flyzt síðasti bóndinn í Skógarkoti svo endanlega af jörð sinni, ásamt skylduliði, og úr Þingvallasveit. Síðan hefur Skógarkot verið í eyði.“
Pétur J. Jóhannsson frá Skógarkoti, síðar bóndi í Mjóanesi, merkti Tjarnir inn á útprentaða loftmynd á 9. áratug síðustu aldar við núverandi staðsetningu.
Heimildir
Björn Th. Björnsson. (1987). Þingvellir – staðir og leiðir (2. útg.). Bókaútgáfa Menningarsjóðs.
Pétur J. Jóhannsson. (e.d.). Þingvallaþankar og lýsing eyðibýla. Örnefnastofnun Íslands.