Torfa
Torfa er skógi vaxin landræma milli Hrafnagjár og Bæjargjár. Hún er um 350 metra breið og nær frá hrauninu vestan Gjábakkabæjar inn að Klukkustíg, eða þar um bil. Staðsetning Torfu hefur einnig verið ákvörðuð frá hólnum Blesa við Bæjargjá og yfir svæðið milli Hrafnagjár og Gildruholtsgjár, sem hefur líka kallast Gildruholt.
Torfa var hluti af landi Gjábakka áður en það sameinaðist þjóðgarðinum á Þingvöllum. Þess er getið að á sextándu öld hafi jörðin Efri-Brú í Grímsnesi átt skóg í Gjábakkalandi „millum gia og gatna“ sem kallaðist Brúartorfa. Líklegast hefur það verið sama svæði, enda er birkiskógur mikill og þéttur á Torfu og fjöldi gatna liggur þar um.
Leiðir um Torfu
Fornir götuslóðar eru víða á Torfu og liggja þeir margir á milli Gjábakka og ýmissa stíga á Hrafnagjá. Ein gatan fer um suðurenda Torfu á milli Gjábakka og Hallstígs. Skammt innan götunnar hafa Gjábakkabændur gengið ónefndan slóða um Veiðistíg niður að Þingvallavatni. Spölkorn norðar liggur hinn fjölfarni Gjábakkavegur um Torfu milli Blesa og Gjábakkastígs. Þau sem vildu stytta sér leið að Gjábakkastíg gátu gengið annan slóða, sem liggur skammt sunnar yfir Göngustíg á Bæjargjá.
Fjölmargar og umfangsmiklar götur liggja um norðanverða Torfu. Ein þeirra liggur nær óslitin milli Gjábakka og Klukkustígs á Hrafnagjá og austan og samhliða götunnar var núverandi akvegur lagður fyrir þjóðhátíðina á Þingvöllum 1974. Enn fleiri götur liggja áleiðis inn til landsins, fram hjá sauðahellum Gjábakkabænda og um svæðið milli Hrafnagjár og Gildruholtsgjár inn að Raftviðarhlíð. Að lokum ber að nefna svokallaða Klukkustígsleið, sem er sögð fara yfir Bæjargjá sunnan Þúfhóls og þaðan um Torfu vestur að Klukkustíg. Nákvæm lega leiðarinnar á þessum slóðum er óráðin.
Torfa í frumheimildum
Salvör Pétursdóttir (eða Sólvör, f. 1504) og Helgi Jónsson, fyrrum ábúendur Efri-Brúar í Grímsnesi, segja svo í vitnisburðarbréfi um landamerki jarðeignarinnar 18. júní 1564:
„So felldann vittnisburd berum vid Helge Jonsson og Søluør Petursdötter ad vid hofum bued a Efre Bru i Grijmsnese. annad vppa xx ar. enn annad v. är (þar med atte fader minn Petur Sueinsson þessa adur greinda jord i xxx är) ad vid heydum alldrei tuijmæle a leika. ad Efre Bru ætte ecke sköginn a Giabacka. millum gia og gatna. og være kollud Bruartorfa. Og þennann skog nytkudu vid a medan vid biuggum þar. og alldrei var þar nein akløgun ä af nockurs ende. [...]“
Ásgeir Jónasson frá Hrauntúni segir svo í grein sinni Örnefni í Þingvallahrauni í Árbók Hins íslenzka fornleifafélags 1937–1939:
„Nokkurn spöl suðaustur-af Svínhólum eru Gildruholt (69). Þau eru á vesturtakmörkum Hrafnabjargaháls (70). Hallar frá þeim í allar áttir, nema austur, en eru hærri miklu Svínhólum. Þau eru á austurbarmi Gildruholtsgjár (71), sem byrjar í Gjábakkahrauni (72), skammt austur-af Hallstíg, og heitir Bæjargjá (73) þangað til vegurinn liggur yfir hana á móts við Gjábakkabæ; svo fær hún hitt heitið norður-fyrir Gildruholt. Þar hverfur hún á dálitlum kafla, og heita þar Hlíðarflár (74). Bilið milli Hrafnagjár og Gildruholtsgjár heitir einu nafni Torfa (75).“
Kristján Jóhannsson frá Skógarkoti, síðar bóndi á Gjábakka og Mjóanesi, segir svo í örnefnaskrá sinni um Gjábakkaland sem rituð var í kringum 1980–1984:
„Norðan við bæinn í Gjábakka er smá hóll, með helli í, kallaður Lambahellir (19), er hann rétt við gjá, sem er Bæjargjá (20), þar skammt fyrir innan er klettur, við gamla þjóðveginn, sem kallaður er Blesi (21). Þar inn af er nokkuð þéttur skógur, er það svæði milli Hrafnagjár og Bæjargjár kallað Torfa (22). Þegar komið er inn að Klukkustíg (23) verður landið meira mishæðótt.“
Pétur J. Jóhannsson frá Skógarkoti, síðar bóndi á Gjábakka og Mjóanesi, merkti Torfu inn á útprentaða loftmynd á 9. áratug síðustu aldar með þremur punktum er samsvara núverandi staðsetningu (64.23537,-21.0369; 64.24346,-21.0277; 64.24653,-21.0217).