Brún
Brún er stór, aflíðandi brekka í lægðinni vestan Hrafnagjár. Neðst (og vestast) kallast hún Lágabrún og er þar nokkurn veginn takmörkuð við mosagróinn slakka sem liggur frá Tjörnum inn að Mosalág. Efst, þar sem hallinn verður minni, kallast hún Hábrún. Takmörk Brúnar í norðri eru óskýrari en hafa lauslega verið ákvörðuð við svæðið umhverfis Sigurðarsel, Hellishæð og Svínhóla.
John Sinton o.fl. (2005) skilgreina vesturenda Gjábakkahrauns, eða nánar tiltekið eina af gossyrpunum ofan af Eldborgum eftir lok síðustu ísaldar, nokkurn veginn við ofangreind mörk Brúnar.
Annað örnefni, Brúnir, er að finna í hrauninu milli Skógarkots og Hrauntúns.
Brún í frumheimildum
Ásgeir Jónasson frá Hrauntúni segir svo í grein sinni Örnefni í Þingvallahrauni í Árbók Hins íslenzka fornleifafélags 1937–1939:
„Frá Gjábakkastíg vestur að Tjörnum (16) hækkar hraunið norður-eftir, norður fyrir Þingvallahelli (17); er svo að mestu leyti flatt norður-af Sigurðarseli (18) og Hellishæð (19) og vestur-að Hábrún (20), en hallar þaðan vestur-að Mosalág (21) og Lágbrún (22). Þetta heitir einu nafni Brún (23). Þetta var þrautastaður, að því er sauðbeit snerti á vetrum, bæði fyrir hraunbúa og aðra; jafnvel var fje rekið þangað til beitar austan úr Laugardal.
[...] Austur frá Klukkuhólum, uppi á Brúninni, þar sem hún er hæst, er Hábrúnarklettur (42); er það einnig grjóthóll og ekki stór. Sunnan og vestan í Brún er skógur þjettur og hraunið grösugt, svo að þar sjest valla á stein eða flag, nema þar, sem einstakir stórir grjóthólar eru, þrátt fyrir, að þar var allt af mest áníðslan með fjárbeit og skógarhöggi.“
Kristján Jóhannsson frá Skógarkoti, síðar bóndi á Gjábakka og Mjóanesi, svarar þá í spurningalista (í kringum 1980–1984) sem starfsfólk Örnefnastofnunar samdi upp úr örnefnalýsingu Ásgeirs Jónassonar:
„9. Hvar og hvernig er Hábrún? Hábrún hvers? En Lágbrún? Hábrún er svæði sem liggur frá Svínhólum, í suðvestur, hefur sömu stefnu og Hrafnagjá, allbreið spilda, vel viði vaxin og grösug. Hún nær vestur fyrir gamla Þingvallahelli og taka þar við hallar, viði vaxnir niður að vatninu. Norður af Hábrún miðri eru 2 strýtumyndaðir hólar sem heita Klukkuhólar. Niður af nyrðri hólnum er annar lágur hóll, með velhlaðna vörðu, sem er kölluð Stekkjarvarða, en í vestur frá henni er all þétt skógarbelti, ekki mjög breitt, sem kallað var Lágbrún. Hún nær vestur að Mel, sem er langur klapparbali, austan við gamla Þingvallaveginn, sem liggur að Skógarkoti.“
„21. Heitir hallinn Sigurðarsel (sjá bls. 149. ofarlega)? Er vitað um tilefni nafnsins? Sigurðarsel er skógarsvæði, sem nær frá Rauðshól og Hrafnagjá norður í slakka, sem er sunnan við Svínhóla, vestur með Hellishæð og sameinast Hábrún þar sem nú er nýi þjóðgarðsvegurinn.“
Pétur J. Jóhannsson frá Skógarkoti, síðar bóndi í Mjóanesi, merkti Lágubrún og Hábrún inn á útprentaða loftmynd á 9. áratug síðustu aldar. Lágabrún var hér um bil merkt í slakkanum austur af Þórhallastöðum og Leiti, en Hábrún ofan og austan Litlugjár.
Heimildir
Pétur J. Jóhannsson. (e.d.). Þingvallaþankar og lýsing eyðibýla. Örnefnastofnun Íslands.
Sinton, J., Grönvold, K., & Kristján Sæmundsson. (2005). Postglacial eruptive history of the Western Volcanic Zone, Iceland. Geochemistry, Geophysics, Geosystems, 6(12), 2005GC001021. https://doi.org/10.1029/2005GC001021