Grunnhólar
Grunnhólar eru lágir hólar við bakka Þingvallavatns. Þeir eru staðsettir fremst á Nesi, hér um bil mitt á milli Hlóðavíkur og Nautatanga. Nafnið er dregið af grynningum í vatninu sunnan við hólana. Austan við þá eru Grunnhólavíkur, sem ganga einnig undir nafninu Nautatangavík.
Ábúendur Skógarkots höfðu bátalægi nálægt Grunnhólum við örnefnið Vör. Einnig er getið um silungsþró við uppsprettulind í vatninu við hólana.
Grunnhólar í frumheimildum
Ásgeir Jónasson frá Hrauntúni segir svo í grein sinni Örnefni í Þingvallahrauni í Árbók Hins íslenzka fornleifafélags 1937–1939:
„Vestan Vellankötlu ganga tangar nokkrir út í vatnið; lengst skaga þar fram Grunnhólar (101). Fyrir austan þá eru Nautatangar (102). Grunnhólar eru talsvert hærri en hraunið þar í kring, sem er að mestu lágt og flatt.“
Kristján Jóhannsson frá Skógarkoti, síðar bóndi á Gjábakka og Mjóanesi, svarar spurningalista (í kringum 1980–1984) sem starfsfólk Örnefnastofnunar samdi upp úr örnefnalýsingu Ásgeirs Jónassonar:
„44. Hvernig eru Grunnhólar? Er vitað, hvers vegna þeir heita svo? Grunnhólar bera nafn af grynningum á allnokkru svæði framan við hólana.“
Helga S. Melsteð, sem ólst upp í Vatnskoti, segir svo í örnefnaskrá Vatnskots frá 1982:
„Þarna suður af, nokkuð frá landi, er stór hólmi, sem heitir Langatangahólmi (40). Grunnhólar eru ranglega merktir þar á korti (Grunnhólar eru í Skógarkotslandi, suður af Klifhólum).“
Björn Th. Björnsson listfræðingur segir svo í bók sinni Þingvellir – staðir og leiðir (4. útg., 1994), bls. 135:
„Næst fyrir austan [Hlóðavík] tekur við breitt og mjög mishæðótt nes, fremur gróðurlítið, en með margvíslegum töngum og hólmum fram með ströndinni. Á því vestanverðu, skammt frá Hlóðavík, eru tveir auðkenndir hólar sem Grunnhólar heita og taka nafn af grunninu fram undan. Á milli þeirra er vík með kaldavermsli, en í henni höfðu Skógarkotsmenn þró, þar sem þeir geymdu lifandi silung. Við eystri hólinn er smá vik, og þar var bátalægi þeirra að sumri til.
Næst austan við [Grunnhóla] skerast tvær víkur alldjúpt inn í nesið, með hólmum og skerjum fyrir utan. Heita þær Grunnhólavíkur og markast að austan af Nautatanga (eða Nautatöngum, sem sumir vilja kalla), en þar skagar nesið lengst suður í vatnið.“
Pétur J. Jóhannsson frá Skógarkoti, síðar bóndi á Gjábakka og Mjóanesi, merkti Grunnhóla inn á útprentaða loftmynd á 9. áratug síðustu aldar við núverandi staðsetningu.
Heimildir
Björn Th. Björnsson. (1994). Þingvellir – staðir og leiðir (4. útg.). Bókaútgáfa Menningarsjóðs.
Helga S. Melsteð. (1982). Vatnskot [Guðrún Þóra Guðmannsdóttir skráði]. Örnefnastofnun Íslands.
Pétur J. Jóhannsson. (e.d.). Þingvallaþankar og lýsing eyðibýla. Örnefnastofnun Íslands.