Langitangi
Langitangi (eða Langatangahólmi) er nafn á tveimur hólmum í Þingvallavatni fyrir sunnan Vörðuvík.
Hólmarnir eru leifar af stórum, landföstum tanga sem skagaði út í Þingvallavatn fram til ársins 1789. Þá reið mikil jarðskjálftahrina yfir Þingvallasveit, með þeim afleiðingum að landsvæðið á milli Almannagjár og Hrafnagjár seig verulega og stærsti hluti Langatanga sökk ofan í Þingvallavatn. Einn fremsti hluti tangans hélt velli og breyttist í bogadreginn hólma, sem ber enn hið gamla nafn. Afgangurinn af tanganum við vatnsbakkann kallast nú Öfugsnáði. Veiðimörk bæjanna Vatnskots og Skógarkots voru ákvörðuð við Langatanga.
Langitangi klofnaði í tvo aðskilda hólma eftir að útfall Þingvallavatns var stíflað 1959 og vatnsborð þess hækkaði enn frekar.
Tveir Langatangar til viðbótar eru staðsettir í þjóðgarðinum á Þingvöllum; annar þeirra er á Rauðukusunesi í landi Kárastaða og hinn er við landamerki Þingvalla (Arnarfells) og Mjóaness.
Langitangi í frumheimildum
Ásgeir Jónasson frá Hrauntúni segir svo í grein sinni Örnefni í Þingvallahrauni í Árbók Hins íslenzka fornleifafélags 1937–1939:
„[Nokkuð vestan Nautatanga] gengur langur og krókóttur tangi út í vatnið; heitir hann Öfugsnáði (103), og veit jeg ekkert hvernig á nafninu stendur. Var hann oft notaður til aðrekstrar á vorin frá Skógarkoti. Vestan-við hann er löng og hringbogin vík, sem oft er notuð til lendingarstaðar, þegar veiðin er bezt þar fram-undan. Hún heitir Öfugsnáðavík. Þar úti í vatninu er hólmi, sem heitir Langi-tangi (105); verpa þar bæði andir og kríur.“
Helga S. Melsteð, sem ólst upp í Vatnskoti, segir svo í örnefnaskrá Vatnskots frá 1982:
„Þarna suður af, nokkuð frá landi, er stór hólmi, sem heitir Langatangahólmi (40). Grunnhólar eru ranglega merktir þar á korti (Grunnhólar eru í Skógarkotslandi, suður af Klifhólum). Tangi, sem nefnist Langitangi er ekki til, en Langatangahólmi var oft kallaður Langatangi (41) í daglegu tali. Þarna mætast miðin frá Vatnskoti og Skógarkoti.“
Pétur J. Jóhannsson frá Skógarkoti, síðar bóndi á Gjábakka og Mjóanesi, segir svo í sveitarlýsingu Gunnars Þórissonar frá Fellsenda um Þingvallasveit í Sunnlenskum byggðum III, 1983, bls. 223:
„Skógarkot átti veiði í vatninu frá Langatanga sem er smáeyja eða hólmi framan og vestan við Öfugsnáða, austur í kringum Vatnsvik suður í Hallvik.“
Pétur segir þá í Þingvallaþönkum sem hann ritaði í kringum 1984–1985, bls. 5–6:
„Á veiðisvæði Skógarkots er langur og mjór tangi, sem skagar fram í vatnið og margir stangaveiðimenn kannast við, því þar er oft veiði von. Fram af tanganum, sem heitir Öfugsnáði var ein bezta netalögnin frá Skógarkoti, sérstaklega á vorin og fyrri hluta sumars. Í vestur frá tanganum er lítil eyja eða hólmi, sem Langitangi heitir. Þegar landsigið varð 1789 og vatnið flæddi inn á landið, hélt eyjan, sem nú er skilin frá fastalandinu, sínu gamla nafni, en tanginn, sem fylgdi fastalandinu, fékk þetta niðurlægjandi nafn Öfugsnáði, líklega fyrir þann aumingjaskap að missa framan af sér.“
Pétur merkti Langatanga inn á útprentaða loftmynd á 9. áratug síðustu aldar við núverandi staðsetningu.
Einar H. Guðmundsson, sem var vikapiltur í Vatnskoti 1944–1949, segir í Veiðimanninum, 2001, bls, 71:
„Þess var vandlega gætt að fara aldrei út fyrir það svæði sem tilheyrði Vatnskoti en það takmarkaðist að vestan af Garðsendavík við Lambhaga og náði austur undir hólmann við Öfugsnáða sem við kölluðum Langatanga en hólminn sem þar er var nefndur Langatangahólmi. Ég heyrði Öfugsnáðanafnið fyrst frá Skógarkotsmönnum en tanginn tilheyrði þeim.“
Heimildir
Gunnar Þórisson & Pétur J. Jóhannsson. (1983). Þingvallasveit, sveitarlýsing. Í Sunnlenskar byggðir III (bls. 171–216). Búnaðarsamband Suðurlands.
Helga S. Melsteð. (1982). Vatnskot [Guðrún Þóra Guðmannsdóttir skráði]. Örnefnastofnun Íslands.
Pétur J. Jóhannsson. (e.d.). Þingvallaþankar og lýsing eyðibýla. Örnefnastofnun Íslands.
Veiðimaðurinn. (01.06.2001). Með Símoni í Vatnskoti, bls. 68–72.