Öfugsnáðavík
Öfugsnáðavík (eða Bátsvík) er vík í Þingvallavatni vestan við tangann Öfugsnáða. Hún var áður fyrr notuð sem lendingarstaður og bátalægi af ábúendum Skógarkots, sem áttu þar veiðirétt. Fyrir framan hana eru nokkur sker og blindsker, og skammt vestar er Vörðuvík. Öfugsnáðavík er grunn og myndar botn þess hálfgert kviksyndi ef vaðið er út í hana.
Getið er um þró í vatninu þar sem bátur Skógarkotsbænda var dreginn á land. Lifandi silungur var geymdur í þrónni þar til þörf var á honum til matar. Ekki er ljóst hvort þróin hafi verið í Öfugsnáðavík eða hjá öðrum lendingarstað, líkt og Vör á svokölluðu Nesi. Aðferðin var þekkt annars staðar við Þingvallavatn, til dæmis í Vatnskoti (Vatnsvik) og Mjóanesi.
Öfugsnáðavík í frumheimildum
Ásgeir Jónasson frá Hrauntúni segir svo í grein sinni Örnefni í Þingvallahrauni í Árbók Hins íslenzka fornleifafélags 1937–1939:
„[Nokkuð vestan Nautatanga] gengur langur og krókóttur tangi út í vatnið; heitir hann Öfugsnáði (103), og veit jeg ekkert hvernig á nafninu stendur. Var hann oft notaður til aðrekstrar á vorin frá Skógarkoti. Vestan-við hann er löng og hringbogin vík, sem oft er notuð til lendingarstaðar, þegar veiðin er bezt þar fram-undan. Hún heitir Öfugsnáðavík. Þar úti í vatninu er hólmi, sem heitir Langi-tangi (105); verpa þar bæði andir og kríur.“
Kristján Jóhannsson frá Skógarkoti, síðar bóndi á Gjábakka og Mjóanesi, svarar spurningalista (í kringum 1980–1984) sem starfsfólk Örnefnastofnunar samdi upp úr örnefnalýsingu Ásgeirs Jónassonar:
„46. Hvar lá Veiðigata? Veiðigata liggur frá Skógarkoti niður að vatni, gatan endar á Öfugsnáða. Þar var bátalægi.“
Helga S. Melsteð, sem ólst upp í Vatnskoti, segir svo í örnefnaskrá Vatnskots frá 1982:
„Öfugsnáði heitir þarna fyrir austan. Hann er langur tangi í Skógarkotslandi austan Vörðuvíkur. Vörðuvík og Öfugsnáðavík mætast; ekkert skilur þær að, en Öfugsnáði, tanginn, myndar Öfugsnáðavíkina. Helga veit ekki, hvort nafnið Öfugsnáði á við tangann, eða bæði tangann og skerin fyrir utan. Þarna er mikið af blindskerjum, og er nafnið e.t.v. dregið af því, hversu erfitt var að fara þar á bát; þar þurfti að hringsóla fram og aftur og snarsnúast til að lenda ekki á skerjunum. Þarna eru góðar lagnir, svo og við Vörðuvík. Við Öfugsnáðavík eru veiðimörk milli Skógarkots og Vatnskots. Vatnskotsmenn lögðu ekki í Öfugsnáða.“
Björn Th. Björnsson listfræðingur segir svo í bók sinni Þingvellir – staðir og leiðir (4. útg., 1994), bls. 134:
„Austan við Vörðuvík gengur bogadregið nes með klappatöngum fram í vatnið og heitir af skrýtilegri lögun sinni Öfugsnáði. Milli sín og lands myndar það smá lón eða nær lukta vík, Öfugsnáðavík, og var hún gjarnan notuð sem lendingarstaður þegar mikil murtuveiði var þar framundan.“
Pétur J. Jóhannsson frá Skógarkoti, síðar bóndi á Gjábakka og Mjóanesi, merkti örnefnið (ritháttur: Bátsvík) inn á útprentaða loftmynd á 9. áratug síðustu aldar við núverandi staðsetningu.
Ingibjörg Jóna Helgadóttir lýsir fiskveiði Skógarkotsbænda í byrjun 20. aldar í ritgerð sinni um Skógarkot, bls. 8, og byggir á viðtölum við systurnar Gretu og Herdísi Jóhannsdætur frá Skógarkoti:
„Í Skógarkoti var mikil veiði: murta og silungur úr Þingvallavatni og rjúpa skotin á haustin, einnig mikil berjatínsla, aðalbláber, bláber og krækiber, sem spruttu við túnfótinn. Það kom sér oft vel að senda krakkana eftir berjum. Gestirnir slógu ekki hendinni á móti því að fá ber og rjóma í eftirrétt.
Veiðin var árið um kring, silungurinn allt árið en murtan á haustin í september og fram í október. Við veiðiskapinn voru notuð net. Jóhann [Kristjánsson frá Skógarkoti] geymdi silunginn yfir sumartímann í þró við vík í Þingvallavatni þar sem báturinn var dreginn á land. Þar var silungurinn geymdur lifandi. Það var því auðvelt að senda krakkana eftir silungi þegar óvænta gesti bar að garði.“
Heimildir
Björn Th. Björnsson. (1994). Þingvellir – staðir og leiðir (4. útg.). Bókaútgáfa Menningarsjóðs.
Helga S. Melsteð. (1982). Vatnskot [Guðrún Þóra Guðmannsdóttir skráði]. Örnefnastofnun Íslands.
Pétur J. Jóhannsson. (e.d.). Þingvallaþankar og lýsing eyðibýla. Örnefnastofnun Íslands.