Gapahæðagjá
Gapahæðagjá (eða Gaphæðagjá; stundum rituð Gaphæðargjá) er sprungusveimur við Syðri- og Innri-Gapahæðir, sem kemur í beinu framhaldi af Hrafnagjá.
Frá Hrafnagjárenda liggja sprungurnar eftir hrauninu austan Nyrðri- og Syðri-Svínhóla, síðan norður að Gapahæðum og yfir þá innri að endilöngu, þar sem gjáin verður samfelldari og ummerki landsigs koma betur í ljós. Á þeim slóðum heitir Gapahæðastígur á gjánni; um hann liggur Gapahæðagata á milli Skógarkots og Raftviðarhlíðar á Hlíðargjá, sem er nokkur hundruð metrum austar.
Frá Innri-Gapahæð sker Gapahæðagjá sig eftir Einiberjahæðum og Höfðaskógi. Barmar hennar eru ógreinilegir og aflíðandi og á svæðinu milli þeirra – sem er um 20–40 metra breitt – hefur landið sigið um þrjá metra. Gjáin hverfur loks framan við Prestahraun við austurenda Brúnkolluhöfða.
Gapahæðagjá í frumheimildum
Ásgeir Jónasson frá Hrauntúni segir svo í grein sinni Örnefni í Þingvallahrauni í Árbók Hins íslenzka fornleifafélags 1937–1939:
„Austur af Flekkuhól, norður frá Selstíg, eru tveir stórir, sjerstakir hólar með litlu millibili. Þeir heita Svínhólar (64). Þar er Þingvallahraun hæst og hallar þaðan í allar áttir, nema austur. Er þaðan víðsýni mikið. Suðaustur af Svínhólum, norðaustur af Hrafnagjárenda (65), er allstór hóll, sem Rauðhóll (66) heitir. Fyrir norðan Svínhóla kemur Hrafnagjá aftur í ljós, þó miklu sje hún minni en að sunnanverðu, og heitir nú Gaphæðagjá (67), og í Innri-Gapahæð (68) hverfur hún alveg.“
Kristján Jóhannsson frá Skógarkoti, síðar bóndi á Gjábakka og Mjóanesi, svarar spurningalista (í kringum 1980–1984) sem starfsfólk Örnefnastofnunar samdi upp úr örnefnalýsingu Ásgeirs Jónassonar:
„33. Endar Gaphæðargjá í Innri-Gaphæð? Gaphæðargjá er framhald af Hrafnagjá og endar inn við Brúnkolluhöfða, sem er neðan við Prestastíg.“
Pétur J. Jóhannsson frá Skógarkoti, síðar bóndi á Gjábakka og Mjóanesi, merkti Gapahæðagjá (ritháttur: Gapahæðargjá) inn á útprentaða loftmynd á 9. áratug síðustu aldar við núverandi staðsetningu.