Skyrklifshólar
Skyrklifshólar eru tveir hólar í hrauninu fyrir austan Fögrubrekku. Heimildarmönnum ber ekki saman um nákvæma staðsetningu þeirra, en líklegast er um að ræða allstórar og mosagrónar hraunbungur við norðurenda Kolsgjár, mitt á milli Sandhóla og Vallastígs. Sprungur eru víða á hólunum og við rætur þeirra eru grónar lautir og jarðföll.
Nafn Skyrklifshóla er sagt vera dregið af svokölluðu Skyrklifi á milli þeirra. Ætla má að klifið hafi tengst samgöngum á þessum slóðum, og í því samhengi er hægt að nefna gamla leið til Þingvalla sem sögð er hafa legið um svæðið ofan úr Þrívarðnaskógi. Ekki kemur fram hvort farið hafi verið með skyrklyfjar um Skyrklif, en sambærileg örnefni á Íslandi eru ekki alltaf kennd við mjólkurmatinn góða heldur einnig náttúruleg fyrirbæri líkt og mýrarkeldur eða sker.
Skyrklifshólar í frumheimildum
Ásgeir Jónasson frá Hrauntúni segir svo í grein sinni Örnefni í Þingvallahrauni í Árbók Hins íslenzka fornleifafélags 1937–1939, og byggir m.a. á upplýsingum frá Símoni Péturssyni í Vatnskoti:
„Vallagjá er framhald af Flosagjá og Nikulásargjá. Vallastígur (281) heitir þar, sem vegurinn liggur yfir Vallagjá, og er þá komið á Þingvöll. Kippkorn norður-frá Vallastíg eru tveir nokkuð stórir hraunhólar, sem Skyrklifshólar (282) heita; þar norður-frá eru Sandhólar (283), sunnan og suðaustan við Leira; þeir eru víst að mestu til orðnir úr foksandi af Leirum.“
Kristján Jóhannsson frá Skógarkoti, síðar bóndi á Gjábakka og Mjóanesi, svarar spurningalista (í kringum 1980–1984) sem starfsfólk Örnefnastofnunar samdi upp úr örnefnalýsingu Ásgeirs Jónassonar:
„100. Hvar er Skyrklif það, er Skyrklifshólar eru við kenndir? Er vitað um tilefni þessara nafna? Skyrklifshólar eru í vestur frá Sandhólum. Klifið er milli hólanna.“
„101. Hvernig eru Sandhólar nú? Grónir? Hvar er Sandhólastígur og hvernig. Sandhólastígur er vestan við hólana. Þar liggur gjáin niðri. Þarna lá gömul gata, niður með Leiragjá að sunnan, alla leið frá Sandskeiði og innar.“
Pétur J. Jóhannsson frá Skógarkoti, síðar bóndi á Gjábakka og Mjóanesi, merkti Skyrklifshóla (ritháttur: Skyrklyfshólar) inn á útprentaða loftmynd á 9. áratug síðustu aldar 300 metrum norðar (64.27269,-21.1002), upp við ónefnda gjásprungu austan Vallavegar.
Björn Th. Björnsson listfræðingur segir svo í bók sinni Þingvellir – staðir og leiðir (4. útg., 1994), bls. 102:
„Norðan við Skógarkotsveg heldur [Háagjá] síðan áfram, en við svonefnda Skyrklifshóla þrýtur hana í bili, og verður þar allmikið og birkigróið haft. Norðarlega um það liggur enn einn stígurinn, Sandhólastígur [...]“
Skyrklifshólar eru merktir við núverandi staðsetningu á staðfræðikorti Landmælinga Íslands (nú Náttúrufræðistofnunar) frá 1969 (LMI-2001-347). Á uppfærðu korti frá 1994 (LMI-2001-349) eru hólarnir merktir við eystri barm Háugjár, sunnan Sandhólastígs.
Heimildir
Björn Th. Björnsson. (1994). Þingvellir – staðir og leiðir (4. útg.). Bókaútgáfa Menningarsjóðs.
Pétur J. Jóhannsson. (e.d.). Þingvallaþankar og lýsing eyðibýla. Örnefnastofnun Íslands.